Tam kan sayımı ya da tam kan sayımı (CBC) olarak bilinen test, kansızlık (anemi) tanısında ilk adımlardan biridir. Dünya nüfusunun %30’undan fazlası, yani iki milyardan fazla kişi anemiye sahiptir. Anemi; sağlıklı kırmızı kan hücrelerinin azalması veya kanda hemoglobin düzeyinin düşmesi sonucu ortaya çıkan bir durumdur.
Ancak tam kan sayımı yalnızca anemiyi tespit etmeye yardımcı olmaz. Farklı kan hücresi türlerinin sayısını ve durumunu ölçen kapsamlı bir testtir. Bu sayede bağışıklık bozuklukları, susuzluk, iltihap ve enfeksiyon gibi birçok farklı sağlık sorununu saptamaya yardımcı olur. Tam kan sayımı sadece tanıda değil, hastanın sağlık durumunun izlenmesinde ve tedavinin etkisinin değerlendirilmesinde de faydalıdır.
Medics Blog’un önceki bir bölümünde tahlil kısaltmaları ve onları tanıma konusunu ele aldık. Bu yazıda ise tam kan sayımıyla ilgili her şeyi öğreneceğiz:
- Tam kan sayımı testi nedir?
- Doktor bunu ne zaman ve neden ister?
- Testin yapılma şekli ve işlemden sonra ne yapmalısınız?
- Sonuçlar nasıl anlaşılır?
- Sigara ve stresin test sonuçlarına etkisi
Table of Contents
ToggleTam kan sayımı testi nedir?
Tam kan sayımı, tam kan sayımı ya da Complete Blood Count (CBC) olarak da bilinen, yaygın bir kan testidir ve çoğu zaman kapsamlı rutin kontrolün temel bir parçasıdır.
Bu test aşağıdaki gibi birçok sağlık sorununu ve bozukluğu saptamaya yardımcı olur:
- İltihaplar
- Anemi ve demir eksikliği
- Bağışıklık sistemi hastalıkları
- Lösemi gibi bazı kanser türleri
Tam kan sayımı, kanın farklı bileşenlerinin özelliklerini ölçer, örneğin:
- Kırmızı kan hücreleri (Red blood cells): Akciğerlerden vücudun diğer bölümlerine oksijen taşır.
- Beyaz kan hücreleri (White blood cells): Enfeksiyonlara ve diğer hastalıklara karşı savaşır.
- Trombositler (Platelets): Kanın pıhtılaşmasına yardımcı olur ve kanamayı durdurur.
- Hemoglobin (Hemoglobin): Kırmızı kan hücrelerinde bulunan bir proteindir ve oksijeni akciğerden vücudun diğer bölgelerine taşır.
- Hematokrit (Hematocrit): Kandaki kırmızı kan hücrelerinin miktarını ve oranını ölçer.
- Ortalama eritrosit hacmi (Mean corpuscular volume / MCV): Kırmızı kan hücrelerinin ortalama hacmini ölçer.
Tam kan sayımı yaptırmanın amaçları
Tam kan sayımı önemli ve gerekli bir işlemdir. Doktora, hastanın sağlığıyla ilgili şu konularda yardımcı olur:
- Kişinin genel sağlık durumunu değerlendirmek.
- Hastalığın bir işareti olabilecek kan bozukluklarını saptamak.
- Çeşitli hastalıkları, sağlık durumlarını ve enfeksiyonları tanımak veya izlemek.
- Bazı bozuklukları ve hastalıkları dışlamak.
- Anemi ve talasemi gibi kan hastalıklarını izlemek.
- Romatoid artrit ilaçları gibi bazı ilaçların kan sayımı üzerindeki etkisini takip etmek.
- Ameliyata karar vermek veya alternatif plan oluşturmak: Trombosit düşüklüğü ameliyat sırasında veya sonrasında kanama riskini artırır. Bu nedenle ameliyat ertelenebilir veya farklı bir tedavi planı uygulanabilir.
Doktor neden tam kan sayımı ister?
Tam kan sayımı, doktorun çok sayıda hastalığı, bozukluğu ve iltihabı saptamasına yardımcı olur. Doktor, hastada şu tür belirtiler olduğunda testi isteyebilir:
- Morluk veya kanama
- Yorgunluk veya halsizlik
- Baş dönmesi
- Mide bulantısı
- Kusma
- Vücudun herhangi bir yerinde şişlik veya tahriş
- Eklem ağrısı
- Kalp atım hızı veya tansiyonla ilgili sorunlar
- Şüpheli bir durumu tanımak ya da dışlamak, sağlık durumunu izlemek veya tedavinin etkisini takip etmek
Takip için hastanın tam kan sayımını tekrarladığı durumlar
Hastanın durumunu izlemek ve tedavinin etkisini ölçmek amacıyla doktor bazı hastalıklarda testin tekrarlanmasını isteyebilir. Bu durumlardan bazıları:
- Anemi: Oksijenin kanla taşınması için yeterli sayıda kırmızı kan hücresi olmadığında ortaya çıkar.
- Kemik iliği sorunları (ör. Miyelodisplastik sendromlar): Kök hücrelerin sağlıklı kan hücrelerine dönüşme kapasitesini etkileyen sendromlar.
- Agranülositoz / Granülositopeni: Nötrofiller olarak bilinen beyaz kan hücrelerinde ciddi düşüş görülür. Nötrofiller bağışıklıkta mikroplarla savaşır, bu nedenle ağır düşüş enfeksiyon riskini artırır.
- Talasemi: Kalıtsal bir kan hastalığıdır. Kemik iliği az sayıda kırmızı kan hücresi üretir, bu da vücut hücrelerini enerji üretimi ve büyüme için gerekli oksijenden mahrum bırakır.
- Orak hücreli anemi: Kalıtsal bir kan hastalığıdır. Kırmızı kan hücreleri esnek, yuvarlak diskler yerine sert ve yapışkan orak biçimli hücrelere dönüşür. Bu hücreler oksijen taşıma görevini aksatır ve normal kırmızı kan hücreleri kadar uzun yaşamaz. Sonuçta anemi gelişir.
- Otoimmün bozukluklar: Tam kan sayımında beyaz kan hücrelerinin düşmesi bağışıklıkla ilgili bir bozukluğa bağlı olabilir. Doktor bu nedenle testi takip amaçlı isteyebilir.
- Enfeksiyon veya iltihap durumları: Enfeksiyon veya iltihap olduğunda beyaz kan hücresi artar. Karaciğerin ürettiği CRP değeri de yükselir ve vücudun bir iltihapla savaştığını gösterir.
- Lösemi ve lenfoma gibi bazı kanser türleri: Lösemi anormal kan hücrelerinin hızlı büyümesiyle, lenfoma ise beyaz kan hücrelerinde anormal büyümeyle karakterizedir.
- Kemoterapinin yan etkilerini takip etmek:
- Anemi
- Kanama
- Enfeksiyon
Not: Sağlık durumuna bağlı olarak, çoğu zaman tam kan sayımı sonuçları tek başına tanı ve takip için yeterli olmaz. Doktor, duruma göre başka testler isteyebilir.
Tam kan sayımı testi nasıl yapılır?
Genelde tam kan sayımı öncesinde özel veya zorunlu bir hazırlık gerekmez. Eğer yalnızca CBC testi yaptıracaksanız işlem öncesinde oruç tutmanız gerekmez.
Ancak kan testi öncesinde uygulayabileceğiniz bazı öneriler vardır:
- Yeterli miktarda su için. Bu, kan alımını kolaylaştırır. Analiz uzmanı damarı daha kolay bulur ve örneği daha rahat alır.
- Testten önce yorucu faaliyetlerden kaçının. Kan alınmadan önce 10–15 dakika dinlenin.
- Doktor aksini söylemedikçe ilaçlarınızı reçete edildiği şekilde kullanın.
- Heparin veya varfarin gibi kan sulandırıcı kullanıyorsanız kan alınmadan önce analiz uzmanına söyleyin.
- Kısa kollu veya kolu kolay sıvanabilen bir kıyafet giyin.
Tam kan sayımı sırasında laboratuvar teknisyeni veya analiz uzmanı genellikle dirseğinizin iç kısmındaki veya elinizdeki bir damardan kan örneği alır. İşlem birkaç dakika sürer ve genelde şu adımları içerir:
- Cildinizi antiseptik bir mendille temizler.
- Damarın kanla dolup belirginleşmesi için üst kola lastik bir bant bağlar.
- Damarınıza iğne yerleştirir ve örneği tüpte toplar.
- Lastik bandı çıkarır.
- Kanamayı durdurmak için bölgeyi bandajla kapatır.
İşlemden sonra ne yapmalısınız?
Tam kan testi sonrası şunları yapabilirsiniz:
- Yemek yiyebilir, içebilir ve günlük aktivitelerinize normal şekilde, kısıtlama olmadan devam edebilirsiniz.
- Kanamanın olmadığından emin olduktan sonra bandajı 30 dakika ile 1 saat arasında çıkarın. Kolay çıkması için üzerine biraz su dökebilirsiniz.
- Daha sonra kan alma bölgesi kanarsa hafifçe bastırın, kanama durunca yeni bir bandaj uygulayın.
- Nadir durumlarda kan alma yerinde morarma olabilir. Endişelenmeyin. Bölgeye buz uygulayın. Morluk birkaç gün içinde kaybolur.
Tam kan sayımı sonucunu nasıl anlarsınız?
Aşağıda yetişkinler için tam kan sayımında beklenen normal değer aralıkları yer alır:
| Bileşen | Erkekler | Kadınlar |
| Kırmızı kan hücreleri | 4.35 ila 5.65 trilyon hücre / litre kan | 3.92 ila 5.13 trilyon hücre / litre kan |
| Hemoglobin | 13.2 ila 16.6 g / desilitre | 11.6 ila 15 g / desilitre |
| Hematokrit | %38.3 ila %48.6 | %35.5 ila %44.9 |
| Beyaz kan hücreleri | 3.4 ila 9.6 milyar hücre / litre kan | 3.4 ila 9.6 milyar hücre / litre kan |
| Trombositler | 135 ila 317 milyar hücre / litre kan | 157 ila 371 milyar hücre / litre kan |
Normal aralığın üstünde veya altında çıkan sonuçlar, bazı sağlık sorunlarına işaret edebilir. Aşağıda bunları özetliyoruz:
Kırmızı kan hücresi, hemoglobin veya hematokrit düşüklüğü
Kan kaybı nedeniyle aneminin bir işareti olabilir. Ayrıca şu nedenlerle kemik iliği yetmezliğiyle de ilişkili olabilir: radyasyon, enfeksiyon, tümör, kanser tedavisinin yan etkileri veya kronik böbrek hastalığı, ülseratif kolit, romatoid artrit, hepatit ve demir eksikliği gibi kronik hastalıklar.
Kırmızı kan hücresi, hemoglobin veya hematokrit yüksekliği
Şu nedenlere bağlı olabilir:
- Şiddetli ishal nedeniyle fazla su ve sıvı kaybı veya yüksek tansiyon tedavisinde kullanılan bazı ilaçlar.
- Böbrek hastalıkları.
- Uzun süre düşük kan oksijen seviyesi. Çoğu zaman kalp veya akciğer hastalıklarıyla ilişkilidir.
- Sigara kullanımı.
- Testosteron takviyeleri gibi bazı ilaçların yan etkisi.
Beyaz kan hücresi düşüklüğü şu nedenlerle olabilir:
- Kemik iliği sorunları
- Beyaz kan hücrelerini yok eden otoimmün bozukluk
- Bazı ilaçların yan etkisi
- Dalak büyümesi
- Viral enfeksiyonlara bağlı iltihaplar
Beyaz kan hücresi yüksekliği şu nedenlerle olur:
- İltihap veya enfeksiyon
- Kortizon kullanımına bağlı yan etki
- Bağışıklık sistemiyle ilgili lupus hastalığı
- Romatoid artrit
- Alerji
- Yanıklar ve kalp krizi gibi durumlarda görülen doku hasarı
Trombosit düşüklüğü şu nedenlerle olabilir:
- Gebelik
- Dalak büyümesi
- Radyasyon, tümör veya enfeksiyon nedeniyle kemik iliği yetmezliği
- Kanser tedavisinde kullanılan kemoterapi ilaçları
Sık sorulan soruların yanıtları
Sigara içmek kan testinde çıkar mı?
Sigara içmek (nikotin) tam kan sayımında doğrudan “nikotin” olarak görünmez. Ancak sigaranın kan hücreleri üzerinde belirgin etkisi vardır ve bu etki sonuçlara şu şekilde yansıyabilir:
- Yüksek hemoglobin düzeyi
- Kırmızı kan hücrelerinde artış
- Beyaz kan hücrelerinde artış
Bu sonuçlar sigarayı kesin olarak kanıtlamaz. Ancak sigaraya işaret eden bir belirti olabilir.
Stres, tam kan sayımı sonucunu etkiler mi?
Evet, stres tam kan sayımı sonucunu etkileyebilir. Stres ile kan hücreleri üzerindeki etkisi arasında ilişki vardır. Şunlara yol açabilir:
- Kırmızı kan hücrelerinde artış
- Nötrofillerde artış (beyaz kan hücrelerinin bir türü)
- Trombositlerde artış
AIDS hastalığı tam kan sayımında çıkar mı?
Hayır, AIDS tam kan sayımında görünmez. Kan sayımı AIDS tanısında kullanılmaz. Ancak AIDS’li kişilerde trombosit ve beyaz kan hücrelerinde düşüklük görülebilir ve bu durum dolaylı bir işaret oluşturabilir.



